Fruit en noten in de eetbare buitenruimte

Gemeente Wageningen is onderdeel van de regio Foodvalley. In de regio wordt iedere dag gewerkt aan de voedselvoorziening van morgen. Voedsel is een belangrijk thema voor Wageningen en dit willen wij graag laten zien. Voedsel in de openbare ruimte is hier een mooi voorbeeld van.

Hoewel momenteel nog op bescheiden schaal, probeert de gemeente meer eetbaar groen aan te planten. Je moet dan denken aan met name bes- en vruchtdragende struiken en bomen. Bij bomen kun je denken aan notenbomen en fruitbomen en bij struiken bijvoorbeeld de hazelnoot.

Wil je fruit plukken of noten rapen van gemeentelijke bomen, dan mag dat. Wij planten juist aan met dit doel voor ogen. Een belangrijk ander doel van een eetbare buitenruimte is de natuur een handje te helpen. Dieren zoals vogels en eekhoorns eten ook graag een nootje of appeltje. Pluk daarom niet meer dan je zelf nodig hebt en ga voorzichtig om met de bomen en struiken waar je van plukt.

Via de viewer hieronder of deze link zie je waar wij fruit- en notenbomen hebben staan. Je kunt op straatnaam zoeken en er is een legenda toegevoegd. Als je op een boom klikt, komt er meer informatie naar voren. Om je op weg te helpen met het plukken van bijvoorbeeld appels voor lekkere appeltaart of appelmoes vind je onder aan deze pagina wat informatie over de eetbare planten.

Appel (Malus domestica)
De appel behoeft geen introductie. Er zijn veel appelsoorten van bewaarappels tot handappels en moesappels. In de openbare ruimte tref je meestal hoogstambomen aan en waar mogelijk kiezen wij oude rassen om een stukje cultuurhistorie in stand te houden. Als je gaat plukken is het meenemen van een trapje of een stok met netje wellicht handig. Oogsttijd verschilt per ras maar is meestal augustus- oktober. Let bij het plukken op dat je alleen de appel plukt en niet de takken beschadigd. Dit doet je door de appel iets op te tillen en te draaien. Als de appel rijp is laat deze eenvoudig los.

Boomhazelaar of Turkse hazelaar (Corylus colurna)
Een boom van zo’n 10 tot 15 meter hoogte met een brede eironde kroon en kenmerkende kurkachtige schors. De eetbare hazelnoten zitten in een grillig omhulsel. Ze rijpen in september.

Hazelnoot of Hazelaar (Corylus avellana)
Deze soort komt voor in verschillende plantsoenstroken maar is niet toonbaar in de viewer.
Deze bladverliezende struik met vrij groot rond blad geeft de bekende hazelnoten. De struik is goed te herkennen aan de groeivorm van vrij dicht op elkaar staande onderstammen die uitgroeien tot ongeveer 3m hoogte. Als de noten rijpen verkleurt het omhulsel naar geel en verdroogd daarna. Dat is het moment om te oogsten. Oogstperiode september – november

Kers (Prunus avium en Prunus cerasus)
De zoete kers komt van nature voor in Nederland. Het is een grote boom tot wel 18m hoog. De kers kent ook tal van sierkersen vanwege de mooie bloei in het voorjaar. Hier komen echter geen lekkere kersen aan. De bomen waar het hier om gaat zijn de bomen die gekweekt zijn om lekker fruit te geven. Kersen kun je oogsten in de periode mei-juli. Vogels zijn echter ook dol op kersen dus let goed op het ideale oogstmoment.

Kornoelje (Cornus)
Deze soort komt voor in verschillende plantsoenstroken, maar is niet toonbaar in de viewer.
Kornoelje is vooral bekend om de mooie vaak fel gekleurde takken die in de winter mooi zichtbaar zijn. Van fel rood tot groen en paars. De rode bessen die zo’n 15mm groot worden zijn eetbaar en bevatten veel vitamine C. Vers zijn ze alleen lekker als ze goed rijp zijn. Meestal wordt de vrucht verwerkt tot sap of jam. Oogsttijd is september – oktober.

Krentenboompje (Amelanchier) 
Deze soort komt voor in verschillende plantsoenstroken, maar is niet toonbaar in de viewer.
Een circa 3 meter hoge breeduitgroeiende bladverliezende struik met een fraaie herfstkleur en bloei in april-mei. De besjes die eerst rood zijn en later donker paars zijn eetbaar en rijk aan vitamine A. oogsttijd juni-juli. Ze smaken een beetje naar appel.

Kweepeer (Cydonia oblonga)
Meestal een struik of lage boom tot 7 meter hoog. Bloeit met grote witte bloemen in april-mei (meestal een week of twee later dan appelbomen). De vruchten zijn ongeveer zo groot als een appel en ruiken sterk. De vrucht kan vanwege smaak en hardheid niet meteen gegeten worden en wordt meestal gebruikt voor jam maar bijvoorbeeld (vanwege het hoge pectine gehalte) samen met appels in appelmoes. Oogsttijd is september – oktober

Moerbei (Morus alba en Morus nigra)
Een boom van zo’n 10 meter hoogte met brede eironde glanzende bladeren. Het is een karakteristieke boom met vaak een knoestige stam en grillige vertakkingen. De meeste mensen vinden de vruchten van de zwarte moerbei het lekkerste. Vogels zijn ook dol op deze bijzondere vrucht. Oogsttijd augustus – september.

Peer (Pyrus communis)
De peren in wageningen zijn meestal hoogstam peren. Peren kunnen best grote bomen worden tot wel 13 meter. Een trapje meenemen voor het plukken kan dus aan te raden zijn. Er zijn veel perenrassen maar het voornaamste verschil is tussen hand- en kookperen. Kook (stoof) peren zijn erg hard en eigenlijk allen eetbaar na koken. Je kunt ze hierbij wel goed inmaken en lang bewaren. Helaas kunnen wij momenteel alleen laten zien waar peren staan in de viewer maar niet waar hand- kookperen staan.
Oogsttijd is augustus-oktober

Vlier (Sambucus nigra)
Deze soort komt voor in verschillende plantsoenstroken maar is niet toonbaar in de viewer.
Deze inheemse struik heeft mooie witte bloemschermen in mei – juni. Deze bloemschermen kunt u gebruiken voor limonade of er zelfs een mousserende wijn van maken. De roodzwarte bessen zijn ook te gebruiken voor jam en sap maar het is belangrijk het goed door te koken. Let op want onruipe vlierbessen zijn giftig. Oogsttijd september – oktober

Walnoot of okkernoot (Juglans nigra en Juglans regia)
Een mooie grote boom tot wel 20 meter hoog en breed. De noten kent eigenlijk iedereen wel en zijn zeer herkenbaar. Aan de boom wordt de vrucht omgeven door een stevige groene bolster. In het najaar vallen de noten vanzelf uit de boom waarna ze eenvoudig geraapt kunnen worden. De noten na de oogst een tijdje laten drogen. Oogsttijd oktober november.